Орчны шинжилгээний мэдээ > Гадаргын усны чанар

Сэлэнгэ аймгийн гадаргын болон хаягдал ус, агаарын чанарын 2021 оны 3 дугаар сарын тойм

Шинэчлэгдсэн: 2021-04-15 17:59:38

Сэлэнгэ аймгийн гадаргын болон хаягдал ус, агаарын  чанарын

2021 оны 3 дугаар сарын тойм

1.Гадаргын усны чанар

Сэлэнгэ аймгийн Байгаль орчны шинжилгээний лаборатори нь гадаргын усны хяналт-шинжилгээний хөтөлбөрийн дагуу 2021 оны 3 дугаар сард Сэлэнгэ мөрөн, Орхон, Зэлтэр, Ерөө, Туул  голуудын хяналт-шинжилгээний цэгээс нийт 8 усны сорьц авч, усны химийн найрлага, чанарын 20 гаруй үзүүлэлтийг тодорхойллоо.

Сэлэнгэ мөрөн, Сэлэнгэ голын Сэлэнгэ-12 дугаар зөрлөг цэгээс 2 удаа, Зүүнбүрэн хяналт-шинжилгээний цэгээс 1 удаа усны сорьц авч, усны химийн найрлага, чанарын үзүүлэлтүүдийг тодорхойллоо. Шинжилгээний дүнгээс үзэхэд голын усны эрдэсжилт 268-297 мг/л-т хэлбэлзэж, хүчилтөрөгчийн горим хэвийн, 3 дугаар сарын 19-нд Сэлэнгэ-12 дугаар зөрлөгийн орчмоос авсан усны сорьцонд биохимийн хэрэгцээт хүчилтөрөгч /БХХ5/-ийн агууламж 4.3 мгО/л буюу MNS4586:98 усны чанарын стандарт дахь хүлцэх агууламж (цаашид ХА гэх)-аас 1.43 дахин, сорьцонд усан дахь аммонийн азот /NH­4/-ын агууламж 0.51 мгN/л буюу  ХА-аас 1.02  дахин, нитритийн азотын /NО2/-ын агууламж 0.022 мгN/л буюу ХА-аас 1.1 дахин   давж голын гольдролын дагуу бага зэргийн бохирдолтой байна.

Орхон гол, Орхон голын Шаамар, Сүхбаатар хяналт-шинжилгээний 2 цэгээс усны сорьц авч химийн найрлага, чанарын үзүүлэлтүүдийг тодорхойллоо. Шинжилгээний дүнгээс үзэхэд голын усны эрдэсжилт 179-187 мг/л-т хэлбэлзэж, хүчилтөрөгчийн горим хэвийн,  ХА-аас давсан үзүүлэлтгүй бохирдолгүй байлаа.

Зэлтэр гол, Зэлтэр голын Түшиг хяналт-шинжилгээний 1 цэгээс усны сорьц авч химийн найрлага, чанарын үзүүлэлтүүдийг тодорхойллоо. Шинжилгээний дүнгээс үзэхэд голын усны эрдэсжилт 162.1 мг/л,  ХА-аас давсан бохирдолгүй байна.

Ерөө гол, Ерөө голын Дулаанхаан хяналт-шинжилгээний 1 цэгээс усны сорьц авч химийн найрлага, чанарын үзүүлэлтүүдийг тодорхойллоо. Шинжилгээний дүнгээс үзэхэд голын усны эрдэсжилт 132.6 мг/л,  ХА-аас давсан бохирдолгүй байна.

Туул гол, Туул голын Орхонтуул  хяналт-шинжилгээний 1 цэгээс усны сорьц авч химийн найрлага, чанарын үзүүлэлтүүдийг тодорхойллоо. Шинжилгээний дүнгээс үзэхэд голын усны эрдэсжилт 449 мг/л,  ХА-аас давсан бохирдолгүй байна.

 

 

 

 

 

Ус бохирдуулах бодисын агууламж

Хүснэгт 1

Усны харуулын нэр

Бохирдуулах бодис, мг/л

О2

БХХ5

ПИЧ

NH4

NO2

P

1

Сэлэнгэ - Зүүнбүрэн

-

-

0.6

0.04

0.003

0.008

2

Сэлэнгэ – 12 р зөрлөг 10

10.1

1.8

0.8

0.02

0.005

0.023

3

Сэлэнгэ – 12 р зөрлөг 20

11.1

4.3

8.3

0.51

0.022

0.080

4

Орхон – Шаамар

9.30

2.6

1.8

0.06

0.007

0.041

5

Орхон – Сүхбаатар

9.56

3.5

2.1

0.06

0.05

0.028

6

Зэлтэр-Зэлтэр

-

-

0.8

0.48

0.002

0.014

7

Ерөө-Дулаанхаан

-

-

3.0

0.80

0.004

0.010

8

Туул-Орхонтуул

-

-

1.9

0.14

0.011

0.019

 

MNS 4586:98

 

 

10.0

0.5

0.02

0.1

 

                           

2.Хаягдал бохир усны хяналт-шинжилгээ

2021 оны 3 дугаар сарын 10-нд, Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар сумын “Урсгал-Ус” ХХК-ны хаягдал ус цэвэрлэх байгууламж /цаашид ЦБ гэх/-ийн орох, гарах цэгээс авсан хаягдал бохир усны 2 сорьцонд хийсэн шинжилгээний дүнгээс үзэхэд ЦБ-аас гарч байгаа ус 75.9%-ийн цэвэршүүлэлттэй байжээ.

2021 оны 3 дугаар сарын ЦБ-ын орж байгаа болон цэвэршүүлээд гарч байгаа хаягдал бохир усны сорьцонд хийсэн шинжилгээний дүнг MNS 4943:2015 “Хаягдал ус”-ны стандартад заагдсан хүрээлэн байгаа орчинд нийлүүлэх хаягдал усан дахь бохирдуулах бодисын зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээ (цаашид ЗДХ гэх)-тэй харьцуулан хүснэгт 2-т үзүүллээ.

Хүснэгт 2

Цэвэрлэх байгууламж

Цэг

РН

Ж/б

өнгө

БХХ5

ПИЧ

P

NH4

NO2

NO3

Цэвэрлэгээний чанар %

1

2

3

4

5

5

6

7

8

9

10

11

MNS 4943:2015

 

6-9

30

 

20

20

1.5

15

 

Сэлэнгэ,Сүхбаатар “Урсгал-Ус” ХХК-ны ЦБ

Орж

6.92

871.0

60.84

82.0

41.6

1.617

7.64

0.251

8.8

75.9

Гарч

7.05

1.4

22.17

19.5

5.3

 

Тайлбар: Нийт азот, фосфор, MNS 4943-2015 “Хаягдал ус”-ны стандартад заагдсан хүрээлэн байгаа орчинд нийлүүлэх хаягдал усан дахь бохирдуулах бодисын зөвшөөрөгдөх дээд хэмжээнээс давсан үзүүлэлтүүдийг тодруулав.

Дүгнэлт: Сэлэнгэ мөрөн, Орхон, Зэлтэр, Ерөө,Туул голууд цэвэр байлаа.

Энэ сард Сэлэнгэ аймгийн Сүхбаатар сумын “Урсгал Ус” ХХК-ны ЦБ-ийн цэвэрлэгэний чанар 75.9% ба цэвэршүүлээд гарч байгаа усанд нийт азот 1.1 дахин, фосфор 1.08 дахин тус тус давсан байна.

 

Агаарын шинжилгээ: Агаарын чанарын 1-р харуулын 03-р сарын ажиглалтын дүнгээс үзэхэд агаар дахь хүхэрлэг хийн дундаж агууламж 0.005 мг/м3, хамгийн их нь 0.012 мг/м3, азотын давхар ислийн дундаж агууламж 0.017 мг/м3, хамгийн их нь 0.036 мг/м3 нийт тоосны дундаж агууламж 0.064 мг/м3, хамгийн их нь 0.321 мг/м3, PM10 тоосонцорын дундаж агууламж 0.066, хамгийн их нь 0.147  байсан бөгөөд агаар болон хөрсөн дээрхи цацрагийн түвшин фон түвшнээс даваагүй байна. Сүхбаатар суманд агаарт MNS 4585:2016 стандарт дахь хүлцэх агууламжаас PM10 тоосонцор 3 дугаар сарын 01-ний өдөр 1.47 дахин PM10 тоосонцор 3 дугаар  сарын 11-ний өдөр 1.01 дахин давж бага зэргийн бохирдол үүссэн байна.

Мандал сумын агаар дахь түгээмэл бохирдуулагч хий болох азотын давхар ислийн дундаж агууламж 0.014 мг/м3, хамгийн их агууламж 0.034 мг/м3, хүхэрлэг хийн дундаж агууламж 0.003 мг/м3, хамгийн их агууламж 0.011 мг/м3 байна.

 

Мэдээ бичсэн: БОШЛ-ын инженер М.Өнөржаргал